گیاهان زراعی دیم
مژگان ویسی؛ مهدی مین باشی معینی؛ عبدالوهاب عبدالهی؛ محمود مرادی؛ سهیلا پورحیدر غفاربی
دوره 14، شماره 2 ، دی 1404، صفحه 149-168
چکیده
مقدمه: یکی از مشکلات عمدهی کشت نخود پاییزه، وجود تراکم بالای علفهای هرز است که باعث کاهش شدید عملکرد نخود دیم میشود. هدف این آزمایش، بررسی علفکشهای پیشرویشی و پسرویشی جدید به منظور کنترل علفهای هرز پهنبرگ در کشت نخود دیم بود. در این بررسی، کارایی برخی علفکشها به صورت پیشرویشی (آکلونیفن، فلومیوکسازین، اکسیفلوروفن)، ...
بیشتر
مقدمه: یکی از مشکلات عمدهی کشت نخود پاییزه، وجود تراکم بالای علفهای هرز است که باعث کاهش شدید عملکرد نخود دیم میشود. هدف این آزمایش، بررسی علفکشهای پیشرویشی و پسرویشی جدید به منظور کنترل علفهای هرز پهنبرگ در کشت نخود دیم بود. در این بررسی، کارایی برخی علفکشها به صورت پیشرویشی (آکلونیفن، فلومیوکسازین، اکسیفلوروفن)، پسرویشی (آکلونیفن)، زود پسرویشی (فلومیوکسازین) و همچنین ترکیب آنها (پیشرویشی و پسرویشی) مورد مطالعه قرار گرفت.روششناسی پژوهش: این آزمایش طی سال زراعی 1402-1401 در استانهای کرمانشاه، کردستان و آذربایجانشرقی در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی اجرا شد. تیمارها شامل: کاربرد پیشرویشی علفکشهای فلومیوکسازین (کلین شیت، WP 50%) بهمیزان 50 گرم ماده مؤثره در هکتار، اکسیفلوروفن (گل، 24% EC) 420 گرم ماده مؤثره در هکتار، سولفنترازون (اسپارتان، WP 50%) 100 گرم ماده مؤثره در هکتار، آکلونیفن (نوآگپ، SC 600) 1200 و 1800 گرم ماده مؤثره در هکتار، کاربرد پسرویشی آکلونیفن بهمیزان 300، 420 و 600 گرم ماده مؤثره در هکتار، کاربرد پیشرویشی فلومیوکسازین 50 گرم ماده مؤثره در هکتار همراه با کاربرد پسرویشی آکلونیفن 300 گرم ماده مؤثره در هکتار، کاربرد پیشرویشی فلومیوکسازین50 گرم ماده مؤثره در هکتار همراه با کاربرد پسرویشی آکلونیفن 420 گرم ماده مؤثره در هکتار، کاربرد فلومیوکسازین 50 گرم ماده مؤثره در هکتار به صورت زودپسرویشی و شاهد (وجین دستی علفهایهرز) بودند. تراکم و وزن خشک علفهای هرز در هر کرت تعیین شد و عملکرد دانه و زیستتوده نخود نیز در واحد سطح اندازهگیری گردید.یافتههای پژوهش: بیشترین درصد کنترل علفهای هرز در کرمانشاه (93 تا 96 درصد)، در کردستان (70 تا 85 درصد) و در آذربایجانشرقی (71 تا 79 درصد) به تیمارهای فلومیوکسازین پیشرویشی در ترکیب با آکلونیفن پسرویشی تعلق گرفت. همچنین پس از وجین دستی، بیشترین عملکرد دانه در کرمانشاه، کردستان و آذربایجانشرقی به تیمار ترکیبی کاربرد فلومیوکسازین به صورت پیشرویشی (50 گرم ماده مؤثره در هکتار) و کاربرد آکلونیفن به صورت پسرویشی (300 گرم ماده مؤثره در هکتار) به ترتیب با 1409، 1293 و 982 کیلوگرم در هکتار اختصاص یافت. بهطور کلی، تیمارهای ترکیبی فلومیوکسازین پیشرویشی و آکلونیفن پسرویشی به دلیل پوشش طیف وسیعتری از علفهای هرز پهنبرگ، نسبت به کاربرد منفرد علفکشها میتوانند موجب کنترل مناسبتر علفهای هرز و افزایش عملکرد گردند. این ترکیب میتواند در مزارعی که تراکم بالای علفهای هرز را در فصل بهار دارند، مورد استفاده قرار گیرد.
زراعت
رامین لطفی؛ جعفر جعفرزاده؛ محمد اسماعیل اسدی؛ ایرج اسکندری
دوره 14، شماره 2 ، دی 1404، صفحه 169-192
چکیده
اراضی دیم با تهدید جدی تغییرات اقلیمی، از جمله خشکسالیهای متوالی و فرسایش خاک مواجه هستند که پایداری تولید را به مخاطره انداختهاند. آینده زراعت دیم ایران در گرو اتخاذ مدیریتی خردمندانه است که در آن، سلامت خاک به عنوان اساس تولید پایدار بایستی مورد توجه جدی قرار گیرد. کشاورزی حفاظتی به عنوان یک نظام مدیریتی پایدار که بر سه رکن اصلی ...
بیشتر
اراضی دیم با تهدید جدی تغییرات اقلیمی، از جمله خشکسالیهای متوالی و فرسایش خاک مواجه هستند که پایداری تولید را به مخاطره انداختهاند. آینده زراعت دیم ایران در گرو اتخاذ مدیریتی خردمندانه است که در آن، سلامت خاک به عنوان اساس تولید پایدار بایستی مورد توجه جدی قرار گیرد. کشاورزی حفاظتی به عنوان یک نظام مدیریتی پایدار که بر سه رکن اصلی «حداقل دستکاری مکانیکی خاک»، «حفظ پوشش دائمی خاک» و «تناوب زراعی» استوار است، راهکاری کارآمد برای مقابله با این چالشها شناخته میشود. این مقاله مروری بر یافتههای حاصل از چهار دهه تحقیق میدانی مراکز پژوهشی، تحلیل و بررسی آثار زیستمحیطی و بهرهوری تولید در نظام کشاورزی حفاظتی در اقلیمهای مختلف ایران میپردازد. یافتهها به وضوح نشان میدهند که نظامهای کشاورزی حفاظتی با افزایش ماده آلی و فعالیت میکروبی خاک، قابلیت نگهداری رطوبت و دسترسی به عناصر غذایی را ارتقا داده و فرسایش خاک را کاهش میدهند. قرارگیری گیاهان زراعی خانواده لگوم (حبوبات و علوفه)، در تناوب با غلات در اراضی دیم ضمن کاهش نیاز غذایی گیاهان غلات، منجر به پایداری تولید در دیمزارها میشود. نظام بیخاکورزی با کاهش مصرف انرژی مستقیم، بهبود کارآیی مصرف آب و مدیریت بقایا، پایداری تولید را افزایش میدهند. هرچند هدف اصلی در کشاورزی حفاظتی، نه افزایش عملکرد، بلکه پایداری عملکرد و حفظ منابع تولید است، با وجود این، بر اساس یافتههای تحقیقاتی اثر اقلیم روی پایداری تولید محصولات زراعی دیم در نظام کشاورزی حفاظتی معنیدار بوده و در اقلیم معتدل و نیمه گرم نسبت به اقلیم سرد، سریعتر اتفاق میافتد. در سالهای نخست اجرای نظام بیخاکورزی مخصوصاً در اقلیم سرد، ممکن است افت عملکرد رخ دهد که با رعایت تناوب زراعی مناسب (مانند نخود–گندم) و مدیریت پوشش بقایا در سطح خاک و کنترل علفهای هرز، این کاهش در میانمدت جبران میشود. در نتیجه، انتخاب نظام کشاورزی حفاظتی متناسب با شرایط اقلیمی (نوع خاکورزی یا تناوب)، راهکاری مؤثر برای دستیابی به کشاورزی پایدار و مقاوم در برابر تغییر اقلیم است. با وجود این، توسعه این سیستم با موانع متعددی از جمله نظام زراعی غلات-محور، کمبود کارندههای تخصصی، چالش مدیریت علفهای هرز در محصولات تناوبی، وابستگی معیشتی به بقایای گیاهی و نبود سیاستهای حمایتی مؤثر روبرو است. در این مقاله، بر لزوم تدوین یک راهبرد ملی یکپارچه شامل توسعه مکانیزاسیون بومی، تقویت نظامهای ترویجی-آموزشی، طراحی مشوقهای اقتصادی و اصلاح الگوی کشت برای تسهیل حرکت به سمت کشاورزی حفاظتی و پایدار در اراضی دیم ایران تأکید میشود.
گیاهان زراعی دیم
یاسر عظیم زاده؛ مختار داشادی؛ امین نامداری؛ آرش محمدزاده؛ مژگان تبریزی وند طاهری؛ حلیمه رزمی
دوره 14، شماره 2 ، دی 1404، صفحه 193-212
چکیده
مقدمه: نیتروژن بهعنوان یک عنصر غذایی ضروری، نقش محوری در فرآیندهای رویشی و زایشی گیاهان ایفا میکند و تأثیر مستقیمی بر سنتز پروتئینها، کلروفیل، اسیدهای آمینه و اسیدهای نوکلئیک دارد. با این حال، پاسخ گیاهان به کود نیتروژن تحتتأثیر متغیرهایی مانند شرایط محیطی، خصوصیات فیزیکوشیمیایی خاک و پتانسیل ژنتیکی ارقام مختلف قرار میگیرد. ...
بیشتر
مقدمه: نیتروژن بهعنوان یک عنصر غذایی ضروری، نقش محوری در فرآیندهای رویشی و زایشی گیاهان ایفا میکند و تأثیر مستقیمی بر سنتز پروتئینها، کلروفیل، اسیدهای آمینه و اسیدهای نوکلئیک دارد. با این حال، پاسخ گیاهان به کود نیتروژن تحتتأثیر متغیرهایی مانند شرایط محیطی، خصوصیات فیزیکوشیمیایی خاک و پتانسیل ژنتیکی ارقام مختلف قرار میگیرد. مصرف ناکافی یا بیش از حد نیتروژن میتواند منجر به کاهش عملکرد محصول شود. بنابراین، ارزیابی پاسخ ارقام عدس به سطوح مختلف کود اوره در شرایط اقلیمی مختلف ایران و تعیین میزان بهینه اقتصادی آن میتواند زمینهساز کارآمدسازی مصرف کود و دستیابی به عملکرد پایدار باشد.مواد و روشها: بهمنظور بررسی پاسخ ارقام عدس به سطوح مختلف کود اوره در تناوب با گندم در شرایط دیم، آزمایشی بهصورت کرتهای خرد شده در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار در سه منطقه (مراغه، سرارود و گچساران) طی سال زراعی ۱۴۰۲-۱۴۰۳ اجرا شد. تیمارها شامل ارقام عدس (سنا و بیلهسوار در مراغه، بیلهسوار و لاین ۰۹S۸۳۲۲۷-۰۴ در سرارود و سپهر و گچساران در گچساران) در کرت اصلی و سطوح نیتروژن (صفر، ۲۵، ۵۰، ۷۵ و ۱۰۰ کیلوگرم اوره در هکتار) در کرت فرعی بودند. کاشت به صورت بهاره و با استفاده از کارنده آسکه سهمحوره انجام شد. برای تحلیل روابط رگرسیونی بهعنوان مکمل تجزیه واریانس، روابط بین سطوح مختلف کود اوره (متغیر مستقل) و صفات زراعی (متغیر وابسته) در قالب مدلهای رگرسیون غیرخطی درجه دوم مورد ارزیابی قرار گرفت.نتایج و بحث: در هر سه منطقه، الگوی پاسخ اکثر صفات به سطوح مختلف کود اوره به صورت سهمیشکل بود که نشاندهنده وجود یک نقطه بهینه برای مصرف کود است. در مراغه، حداکثر عملکرد دانه رقم سنا (۷۶۶ کیلوگرم در هکتار) با مصرف ۵۲ کیلوگرم اوره در هکتار و بیلهسوار (۶۰۳ کیلوگرم در هکتار) با مصرف ۴۹ کیلوگرم اوره در هکتار حاصل شد. در سرارود، لاین S83 با کاربرد ۶۲ کیلوگرم اوره در هکتار و بیلهسوار با مصرف ۵۳ کیلوگرم اوره در هکتار به ترتیب عملکرد ۲۴۵۶ و ۲۲۸۸ کیلوگرم در هکتار رسیدند. در گچساران، ارقام گچساران و سپهر بهترتیب با کاربرد ۵۷ و ۶۸ کیلوگرم اوره در هکتار، عملکرد ۸۶۲ و ۷۸۸ کیلوگرم در هکتار تولید کردند. حد بهینه اقتصادی اوره در مراغه برای سنا و بیلهسوار برابر 50، در سرارود برای S83 و بیلهسوار 55 و در گچساران برای گچساران و سپهر ۴۵ کیلوگرم اوره در هکتار محاسبه شد.
بهنژادی
عبدالله حسن زاده قورت تپه؛ خشنود علیزاده؛ حمیدرضا فنایی
دوره 14، شماره 2 ، دی 1404، صفحه 213-230
چکیده
مقدمه: گیاهان دارویی به دلیل نقش مهم در پیشگیری و درمان بیماریها، جایگاه ویژهای در نظام سلامت جوامع دارند و گسترش تقاضا برای آنها موجب افزایش برداشت از زیستگاههای طبیعی و تهدید منابع ژنتیکی شده است. بالنگوی شهری (Lallemantia iberica) بهعنوان یکی از گیاهان دارویی ارزشمند خانواده نعناعیان از قابلیتهایی همچون تحمل خشکی، ارزش اقتصادی ...
بیشتر
مقدمه: گیاهان دارویی به دلیل نقش مهم در پیشگیری و درمان بیماریها، جایگاه ویژهای در نظام سلامت جوامع دارند و گسترش تقاضا برای آنها موجب افزایش برداشت از زیستگاههای طبیعی و تهدید منابع ژنتیکی شده است. بالنگوی شهری (Lallemantia iberica) بهعنوان یکی از گیاهان دارویی ارزشمند خانواده نعناعیان از قابلیتهایی همچون تحمل خشکی، ارزش اقتصادی بالا، خواص درمانی و امکان کشت در اراضی دیم برخوردار است و از این رو در برنامههای زراعی و صنعتی مورد توجه قرار دارد. با توجه به تغییرات اقلیمی و کمبود منابع آبی در کشور، شناسایی ژنوتیپهای متحمل و پربازده ضرورت یافته است. لذا این پژوهش با هدف ارزیابی ژنوتیپهای مختلف بالنگوی شهری موجود در بانک ژن گیاهی ملی ایران و معرفی ژنوتیپهای برتر برای کشت دیم و استفاده در برنامههای اصلاحی اجرا شد.روش شناسی پژوهش: در این تحقیق، از میان ۱۱۷ نمونه ژنتیکی بالنگوی شهری انتخابشده در سال ۱۳۹9، ارزیابیها طی سه سال زراعی 1400-1399، 1401-1400 و 1402-1401 انجام شد. در سال اول، نمونهها در قالب طرح مشاهدهای کشت و براساس ویژگیهای عملکردی، روغنی و یکنواختی، ۴۹ نمونه برتر انتخاب شدند. در سال دوم و سوم، این ژنوتیپها در دو منطقه (ارومیه و مراغه) و در شرایط دیم در قالب طرح بلوکهای کامل تصادفی با دو تکرار کشت شدند. صفات فنولوژیک، مورفولوژیک، عملکرد دانه و روغن اندازهگیری و تجزیه واریانس و مقایسه میانگینها انجام گرفت.یافتههای پژوهش: تحلیل نتایج نشان داد که اثر ژنوتیپ، سال، مکان و اثرات متقابل آنها بر بخش عمده صفات مورد ارزیابی ازجمله عملکرد دانه، وزن هزاردانه و ارتفاع بوته معنیدار بود. عملکرد دانه تفاوت قابلتوجهی میان ژنوتیپها نشان داد؛ بهگونهای که ژنوتیپهای شماره 1، 14، 22، 23، 24، 36، 39، 40، 43، 44، 48 و 49 بالاترین عملکرد را در محدوده 5/963 تا 7/999 کیلوگرم در هکتار داشتند، در حالی که ژنوتیپهای 9، 20 و 29 کمترین عملکرد را ارائه دادند. همچنین بیشترین وزن هزاردانه مربوط به ژنوتیپهای 3، 10، 26، 27، 28، 29، 34 و 42 در محدوده بین 4/7 تا 5/1 گرم بود. نتایج این پژوهش وجود تنوع ژنتیکی قابلملاحظه میان ژنوتیپهای بالنگوی شهری را تأیید کرد و نشان داد که گزینش بر اساس صفات مرتبط با عملکرد ازجمله تعداد کپسول، شاخص برداشت و عملکرد روغن میتواند کارآمد باشد. گروهی از 13 ژنوتیپ برتر در شرایط دیم برای مطالعات پیشرفته و برنامههای اصلاحی توصیه میشوند. توسعه کشت پاییزه این گیاه در مناطق سرد و معتدل سرد میتواند موجب افزایش پایداری تولید شود.
