نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• یاسر عظیم زاده ¹
• مختار داشادی ²
• امین نامداری ³
• آرش محمدزاده ⁴
• مژگان تبریزی وند طاهری ⁴
• حلیمه رزمی ⁴

¹ مؤسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، سازمان تحقیقات آموزش و ترویج کشاورزی، مراغه، ایران

² معاونت مؤسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمانشاه، ایران

³ مرکز تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی استان کهکیلویه و بویر احمد، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، گچساران، ایران

⁴ مؤسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مراغه، ایران

چکیده

مقدمه: نیتروژن به‌عنوان یک عنصر غذایی ضروری، نقش محوری در فرآیندهای رویشی و زایشی گیاهان ایفا می‌کند و تأثیر مستقیمی بر سنتز پروتئین‌ها، کلروفیل، اسیدهای آمینه و اسیدهای نوکلئیک دارد. با این‌ حال، پاسخ گیاهان به کود نیتروژن تحت‌تأثیر متغیرهایی مانند شرایط محیطی، خصوصیات فیزیکوشیمیایی خاک و پتانسیل ژنتیکی ارقام مختلف قرار می‌گیرد. مصرف ناکافی یا بیش ‌از حد نیتروژن می‌تواند منجر به کاهش عملکرد محصول شود. بنابراین، ارزیابی پاسخ ارقام عدس به سطوح مختلف کود اوره در شرایط اقلیمی مختلف ایران و تعیین میزان بهینه اقتصادی آن می‌تواند زمینه‌ساز کارآمدسازی مصرف کود و دستیابی به عملکرد پایدار باشد.
مواد و روش‌ها: به‌منظور بررسی پاسخ ارقام عدس به سطوح مختلف کود اوره در تناوب با گندم در شرایط دیم، آزمایشی به‌صورت کرت‌های خرد شده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در سه منطقه (مراغه، سرارود و گچساران) طی سال زراعی ۱۴۰۲-۱۴۰۳ اجرا شد. تیمارها شامل ارقام عدس (سنا و بیله‌سوار در مراغه، بیله‌سوار و لاین ۰۹S۸۳۲۲۷-۰۴ در سرارود و سپهر و گچساران در گچساران) در کرت اصلی و سطوح نیتروژن (صفر، ۲۵، ۵۰، ۷۵ و ۱۰۰ کیلوگرم اوره در هکتار) در کرت فرعی بودند. کاشت به صورت بهاره و با استفاده از کارنده آسکه سه‌محوره انجام شد. برای تحلیل روابط رگرسیونی به‌عنوان مکمل تجزیه واریانس، روابط بین سطوح مختلف کود اوره (متغیر مستقل) و صفات زراعی (متغیر وابسته) در قالب مدل‌های رگرسیون غیرخطی درجه دوم مورد ارزیابی قرار گرفت.
نتایج و بحث: در هر سه منطقه، الگوی پاسخ اکثر صفات به سطوح مختلف کود اوره به صورت سهمی‌شکل بود که نشان‌دهنده وجود یک نقطه بهینه برای مصرف کود است. در مراغه، حداکثر عملکرد دانه رقم سنا (۷۶۶ کیلوگرم در هکتار) با مصرف ۵۲ کیلوگرم اوره در هکتار  و بیله‌سوار (۶۰۳ کیلوگرم در هکتار) با مصرف ۴۹ کیلوگرم اوره در هکتار حاصل شد. در سرارود، لاین S83 با کاربرد ۶۲ کیلوگرم اوره در هکتار و بیله‌سوار با مصرف ۵۳ کیلوگرم اوره در هکتار به ترتیب عملکرد ۲۴۵۶ و ۲۲۸۸ کیلوگرم در هکتار رسیدند. در گچساران، ارقام گچساران و سپهر به‌ترتیب با کاربرد ۵۷ و ۶۸ کیلوگرم اوره در هکتار، عملکرد ۸۶۲ و ۷۸۸ کیلوگرم در هکتار تولید کردند. حد بهینه اقتصادی اوره در مراغه برای سنا و بیله‌سوار برابر 50، در سرارود برای S83 و بیله‌سوار 55 و در گچساران برای گچساران و سپهر ۴۵ کیلوگرم اوره در هکتار محاسبه شد. 

کلیدواژه‌ها

• کود آغازگر
• عدس
• نیتروژن
• نیاز غذایی

موضوعات

• گیاهان زراعی دیم

عنوان مقاله [English]

Regression analysis of yield response and yield components of rainfed lentil cultivars to different urea fertilizer levels under different climatic conditions

نویسندگان [English]

• Yaser Azimzadeh ¹
• Mokhtar Dashadi ²
• Amin Namdari ³
• Arash Mohammadzadeh ⁴
• Mozhgan Tabrizivand Taheri ⁴
• Halimeh Razmi ⁴

¹ Dryland Agricultural Research Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Maragheh, Iran

² Dryland Agricultural Research Sub-Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Kermanshah, Iran

³ Kohgilooyeh and Boyer-Ahmad province Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Gachsaran, Iran

⁴ Dryland Agricultural Research Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Maragheh, Iran

چکیده [English]

Introduction
Nitrogen, as an essential nutrient, plays a pivotal role in plant vegetative and reproductive processes, directly influencing the synthesis of proteins, chlorophyll, amino acids, and nucleic acids. However, plant response to nitrogen fertilizer is influenced by variables such as environmental conditions, soil physicochemical properties, and the genetic potential of different cultivars. Insufficient or excessive nitrogen application can lead to reduced crop yield. Therefore, evaluating the response of lentil cultivars to different urea fertilizer levels across various regions of Iran and determining their economic optimal rate can pave the way for optimizing fertilizer use and achieving sustainable yields.
Materials and Methods
To investigate the response of lentil cultivars to different urea fertilizer levels in rotation with wheat under rain-fed conditions, a split-plot experiment arranged in a randomized complete block design with three replications was conducted in three regions (Maragheh, Sararood, and Gachsaran) during the 2023-2024 growing season. Treatments included lentil cultivars (Sana and Bilesavar in Maragheh; Bilesavar and Line 09S8322-04 in Sararood; Sepehr and Gachsaran in Gachsaran) assigned to the main plots and nitrogen levels (0, 25, 50, 75, and 100 kg urea ha-1) assigned to the sub-plots. Spring sowing was performed using a three-row ASKE seeder. To complement the analysis of variance, regression relationships were evaluated by analyzing the associations between different levels of urea fertilizer (independent variable) and agronomic traits (dependent variable) using quadratic nonlinear regression models.
Results and Discussion
In all three regions, the response pattern of most traits to different urea levels was parabolic, indicating the existence of an optimal point for fertilizer application. In Maragheh, the maximum grain yield for cultivar Sana (766 kg ha-1) was achieved with 52 kg urea ha-1, and for Bilesavar (603 kg ha-1) with 49 kg urea ha-1. In Sararood, Line S83 reached a yield of 2456 kg ha-1 with 62 kg urea ha-1, and Bilesavar yielded 2288 kg ha⁻¹ with 53 kg urea ha-1. In Gachsaran, cultivars Gachsaran and Sepehr yielded 862 and 788 kg ha-1 with 57 and 68 kg urea ha-1, respectively. The economic optimal dose in Maragheh for Sana and Bilesavar was 50 and 47 kg urea ha-1, respectively; in Sararood for S83 and Bilesavar, it was 60 and 49 kg urea ha-1, respectively; and in Gachsaran for Gachsaran and Sepehr, it was 45 and 43 kg urea ha-1, respectively.

کلیدواژه‌ها [English]

• Lentil
• Nitrogen
• Starter fertilizer
• Nutrient requirement