نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• عبدالله حسن زاده قورت تپه ¹
• خشنود علیزاده ²
• حمیدرضا فنایی ³

¹ عضو هیات علمی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان غربی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ارومیه، ایران

² 2. استاد بخش تحقیقات محصولات زراعی و باغی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان آذربایجان غربی، سازمان تحقیقات، آموزش

³ استاد، موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر، سازمان تحقیقات، ترویج و آموزش کشاورزی، کرج، ایران

چکیده

مقدمه: گیاهان دارویی به دلیل نقش مهم در پیشگیری و درمان بیماری‌ها، جایگاه ویژه‌ای در نظام سلامت جوامع دارند و گسترش تقاضا برای آن‌ها موجب افزایش برداشت از زیستگاه‌های طبیعی و تهدید منابع ژنتیکی شده است. بالنگوی شهری (Lallemantia iberica) به‌عنوان یکی از گیاهان دارویی ارزشمند خانواده نعناعیان از قابلیت‌هایی همچون تحمل خشکی، ارزش اقتصادی بالا، خواص درمانی و امکان کشت در اراضی دیم برخوردار است و از این رو در برنامه‌های زراعی و صنعتی مورد توجه قرار دارد. با توجه به تغییرات اقلیمی و کمبود منابع آبی در کشور، شناسایی ژنوتیپ‌های متحمل و پربازده ضرورت یافته است. لذا این پژوهش با هدف ارزیابی ژنوتیپ‌های مختلف بالنگوی شهری موجود در بانک ژن گیاهی ملی ایران و معرفی ژنوتیپ‌های برتر برای کشت دیم و استفاده در برنامه‌های اصلاحی اجرا شد.
روش شناسی پژوهش: در این تحقیق، از میان ۱۱۷ نمونه ژنتیکی بالنگوی شهری انتخاب‌شده در سال ۱۳۹9، ارزیابی‌ها طی سه سال زراعی 1400-1399، 1401-1400 و 1402-1401 انجام شد. در سال اول، نمونه‌ها در قالب طرح مشاهده‌ای کشت و براساس ویژگی‌های عملکردی، روغنی و یکنواختی، ۴۹ نمونه برتر انتخاب شدند. در سال دوم و سوم، این ژنوتیپ‌ها در دو منطقه (ارومیه و مراغه) و در شرایط دیم در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با دو تکرار کشت شدند. صفات فنولوژیک، مورفولوژیک، عملکرد دانه و روغن اندازه‌گیری و تجزیه واریانس و مقایسه میانگین‌ها انجام گرفت.
یافته‌های پژوهش: تحلیل نتایج نشان داد که اثر ژنوتیپ، سال، مکان و اثرات متقابل آن‌ها بر بخش عمده صفات مورد ارزیابی ازجمله عملکرد دانه، وزن هزاردانه و ارتفاع بوته معنی‌دار بود. عملکرد دانه تفاوت قابل‌توجهی میان ژنوتیپ‌ها نشان داد؛ به‌گونه‌ای که ژنوتیپ‌های شماره 1، 14، 22، 23، 24، 36، 39، 40، 43، 44، 48 و 49 بالاترین عملکرد را در محدوده 5/963 تا 7/999 کیلوگرم در هکتار داشتند، در حالی که ژنوتیپ‌های 9، 20 و 29 کمترین عملکرد را ارائه دادند. همچنین بیشترین وزن هزاردانه مربوط به ژنوتیپ‌های 3، 10، 26، 27، 28، 29، 34 و 42 در محدوده بین 4/7 تا 5/1 گرم بود. نتایج این پژوهش وجود تنوع ژنتیکی قابل‌ملاحظه میان ژنوتیپ‌های بالنگوی شهری را تأیید کرد و نشان داد که گزینش بر اساس صفات مرتبط با عملکرد ازجمله تعداد کپسول، شاخص برداشت و عملکرد روغن می‌تواند کارآمد باشد. گروهی از 13 ژنوتیپ برتر در شرایط دیم برای مطالعات پیشرفته و برنامه‌های اصلاحی توصیه می‌شوند. توسعه کشت پاییزه این گیاه در مناطق سرد و معتدل سرد می‌تواند موجب افزایش پایداری تولید شود.

کلیدواژه‌ها

• بالنگو
• زودرسی
• عملکرد دانه
• عملکرد روغن

موضوعات

• به‌نژادی

عنوان مقاله [English]

Evaluation of quantitative and qualitative parameters in cultivated genotypes of Lallemantia iberica (Bieb.) collection of National Plant Gene Bank of Iran in autumn cultivation

نویسندگان [English]

• abdollah hasanzadeh ¹
• Khoshnod Alizadeh ²
• Hamid Fanaei ³

¹ Faculty Member, West Azarbaijan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, (AREEO), Urmia, Iran

² 1Horticulture Crop Science Research Department, West Azarbaijan Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, (AREEO),Urmia, Iran

³ Professor, Seed and Plant Improvement Institute, Agricultural Research, Education and Extension Organization (AREEO), Karaj, Iran

چکیده [English]

Introduction: Medicinal plants play a crucial role in disease prevention and therapeutic applications, and the growing global demand for herbal products has resulted in excessive harvesting from natural habitats, thereby threatening genetic resources. Lallemantia iberica (balangu), a valuable medicinal species of the Lamiaceae family, possesses notable characteristics such as drought tolerance, high economic potential, pharmaceutical value, and the capacity to be cultivated under rain-fed conditions. Given the escalating impacts of climate change and water scarcity in Iran, the identification of high-yielding and stress-tolerant genotypes has become increasingly essential. Accordingly, the present study was conducted with the objective of evaluating different balangu genotypes preserved in the National Plant Gene Bank of Iran and identifying superior genotypes suitable for rain-fed cultivation as well as potential breeding programs
Methodology: This research was conducted on 117 balangu genetic accessions collected in 2016, evaluated over three cropping seasons from 2019 to 2022. In the first year, accessions were cultivated in an observational design, and based on performance-related, oil-related and uniformity traits, 49 superior samples were selected. During the second and third years, these genotypes were cultivated in three locations (Urmia, Maragheh and Karaj), under rain-fed conditions, using a randomized complete block design with two replications. Phenological, morphological, seed yield and oil-related traits were recorded, and statistical analysis included ANOVA, and LSD mean comparisons.
Research findings: The results revealed that the effects of genotype, year, location and their interactions were significant for most evaluated traits, including seed yield, thousand-seed weight and plant height. Seed yield varied considerably among genotypes; genotypes 1, 14, 22, 23, 24, 36, 39, 40, 43, 44 and 48 produced the highest yields (963.5–999.7 kg ha⁻¹), while genotypes 9, 20 and 29 recorded the lowest yields. The highest thousand-seed weights belonged to genotypes 3, 10, 26, 27, 28, 29, 34 and 42. A positive association was observed between seed yield and biological yield, harvest index and oil yield. Additionally, autumn sowing proved more effective than spring sowing in enhancing seed yield across the studied regions. The study demonstrated substantial genetic diversity among balangu genotypes and confirmed that selection based on traits associated with yield—particularly number of capsules, harvest index and oil yield—can be effective. Genotypes 12 and 33 under irrigated conditions and a group of 25 superior lines under rain-fed conditions were recommended for further evaluation and breeding programs. Promoting the autumn cultivation of this species in cold and semi-cold regions could significantly enhance production stability.

کلیدواژه‌ها [English]

• Lallemantia iberica
• Seed and oil yield
• Early maturity